Ιδεολογίες και λοιπές αμπελοφιλοφίες

Μάλλον οι σημερινοί άνθρωποι έχουν ξεμπερδέψει με τις ιδεολογίες. Είναι άλλωστε μια περιττή πολυτέλεια όταν αντιμετωπίζεις προβλήματα επιβίωσης. Όταν το τώρα και το σήμερα πονάνε πολύ περισσότερο από ότι παλιότερα.

Κι όμως είναι θεμελιώδες το να μπορέσουμε να καθορίσουμε με ποια ιδεολογία εντός ή εκτός εισαγωγικών τασσόμαστε. Είναι ζήτημα αντιμετώπισης της πραγματικότητας. Και να εξηγούμαστε: ο μαρξισμός δεν είναι ιδεολογία. Είναι μια θεωρία με πολύ στέρεες επιστημονικές βάσεις και σαν θεωρία υπόκειται στην κριτική, την αναπροσαρμογή και την επικαιροποίηση. Σίγουρα ο καπιταλισμός έχει πετύχει πολλά και θα ήταν τουλάχιστον αγένεια να μην του το αναγνωρίσουμε. Όλα αυτά όμως τα πέτυχε όταν διατηρούσε την ταπεινότητα του να αντιμετωπίζει τον εαυτό του ως ένα από τα πιθανά πρότυπα οικονομικής οργάνωσης και όχι ως ο μοναδικός και αλάνθαστος δρόμος οικονομικής και κοινωνικής ευημερίας. Αυτή είναι το θανάσιμο αμάρτημα του καπιταλισμού, η αλαζονεία. Μια αλαζονεία που επέδειξε από τη δεκαετία του 1990 και μετά όταν βρέθηκε ξαφνικά χωρίς αντίπαλο. Άλλωστε το εκάστοτε οικονομικό σύστημα βασίζεται στους ανθρώπους που βρίσκονται στις θέσεις κλειδιά και κατά συνέπεια εμπεριέχει ως δομικό στοιχείο του τις ανθρώπινες αδυναμίες. Ακούγεται ίσως περίεργο να κατηγορεί κάποιος ένα οικονομικό σύστημα για αλαζονεία και κατάχρηση εξουσίας, αλλά η εμφάνιση του νεοφιλελευθερισμού και της παγκοσμιοποίησης εκεί οδηγούν. Στο ότι ο καπιταλισμός έχασε την αίσθηση του μέτρου. Κατηγορείται λοιπόν για ύβρη.

Το οικονομικό πρότυπο ανάπτυξης του καπιταλισμού είναι η ολοένα αυξανόμενη ανάγκη για κατανάλωση πόρων, η οποία πηγάζει από την ανάγκη του καπιταλισμού για αύξηση του μεγέθους. Η ανάγκη αυτή γίνεται φανερή από τον τρόπο λειτουργίας των δομικών του στοιχείων, των κυττάρων του θα λέγαμε που δεν είναι άλλα από τις επιχειρήσεις. Η οποιαδήποτε επιχείρηση στρέφεται αναγκαστικά όχι απλώς στη μεγιστοποίηση των κερδών, αλλά στη μεγέθυνση της εταιρείας συνολικά με την πάροδο του χρόνου ως μοναδικού μέσου επιβίωσης σε ένα μοντέλο που προτάσσει πως ότι δε μεγαλώνει πεθαίνει. Αυτό που λείπει από τον καπιταλισμό είναι ένα πρότυπο διατήρησης, σταθεροποίησης. Με άλλα λόγια ο καπιταλισμός δεν έχει την ουτοπία του. Θα έλεγα μάλιστα πως σήμερα οδεύουμε προς την καπιταλιστική ουτοπία, δηλαδή την πλήρη αποδέσμευση της αγοράς από οποιοδήποτε κοινωνικό έλεγχο και την αυτορύθμισή της. Αν σας αρέσει η κατάσταση μάλλον πρέπει να το ξανασκεφτείτε. Ε;